Cognitieve Adaptie Training (CAT)
Gepubliceerd op: 21-09-2026
Laatst bijgewerkt op: 21-09-2026
Als cognitieve problemen het dagelijks functioneren in de weg staan, kan een kleine aanpassing een groot verschil maken. Cognitieve Adaptatie Training (CAT) helpt mensen met een ernstige psychische aandoening om dagelijkse activiteiten zelfstandiger uit te voeren. De interventie gebruikt persoonlijke hulpmiddelen en compensatiestrategieën die passen bij de cliënt en zijn leefomgeving.
Over de erkenning
Deze interventie is door de erkenningscommissie beoordeeld als: Sterke aanwijzingen voor effectiviteit
Erkenning is mogelijk op de volgende niveaus:
- Goed beschreven (Pilot ouderenzorg)
- Goed onderbouwd
- Effectief volgens eerste aanwijzingen
- Effectief volgens goede aanwijzingen
- Effectief volgens sterke aanwijzingen
Type interventie
Ondersteunings-, begeleidings- of behandelvorm
Datum van erkenning
02-06-2026
Erkend door
Erkenningscommissie Langdurende ouderenzorg (Vilans)
CAT is een goed onderbouwde en haalbare interventie met mooie materialen. Voor mensen met ernstige psychische aandoeningen zijn weinig interventies beschikbaar, dus deze interventie is zeer welkom. De Nederlandse cluster Randomized Controlled Trial (RCT) laat goede resultaten zien, aangevuld met buitenlandse studies.
Met CAT wordt er gewerkt aan het omzeilen van cognitieve problemen. Dit gebeurt door het inzetten van compensatiestrategieën en gepersonaliseerde omgevingshulpmiddelen zoals pictogramoverzichten of planborden. Hierdoor kunnen mensen met EPA hun doelen weer bereiken en zelfstandiger leven. Dit helpt voor het herstel op meerdere levensgebieden.
In Nederland hebben ongeveer 160.000 volwassenen ernstige psychische aandoeningen (EPA), zoals psychotische stoornissen of ontwikkelingsstoornissen. Mensen met EPA hebben vaak last van cognitieve problemen, bijvoorbeeld problemen met uitvoerende functies zoals plannen en organiseren. Hierdoor lukt het iemand bijvoorbeeld niet om zelfstandig te koken, boodschappen te doen of met het openbaar vervoer te reizen.
Een getrainde zorgverlener voert CAT samen met de cliënt uit. Denk hierbij aan een ergotherapeut, verpleegkundige of agogische begeleider. De zorgverlener maakt gebruik van een stappenplan en kijkt naar de persoonlijke doelen en wensen van de cliënt. Ook brengt deze de sterke en zwakke punten in denkvaardigheden (cognitieve vaardigheden) in kaart voor het uitvoeren van dagelijkse taken. Daarmee kan bepaald worden hoeveel structuur iemand nodig heeft. Ten slotte onderzoekt de zorgverlener hoe problemen in denkvaardigheden zich uiten in het gedrag en worden er individuele compensatiestrategieën en hulpmiddelen ingezet.
Voor het afnemen van CAT is het CAT-protocol nodig. Hierin zijn opgenomen:
- het omgevingsinterview;
- de executieve functie screening;
- de executieve functie-observatielijst;
- een gedragsobservatielijst.
In de bijbehorende handleiding staat meer informatie over de stappen en waar bij iedere stap op gelet dient te worden. Wanneer de zorgverlener de onderdelen heeft uitgevoerd, vat deze de doelen, uitkomsten en hulpmiddelen samen in het CAT-plan. De uitvoer van het CAT-plan wordt vervolgens geëvalueerd als onderdeel van de gewone zorg.
Cognitief functioneren is een belangrijke voorspeller van zelfredzaamheid, afhankelijkheid van zorg en kwaliteit van leven. Dit geldt het meest voor de uitvoerende cognitieve functies, zoals het vermogen om te plannen en organiseren, controle over impulsen en kunnen schakelen tussen taken. Door problemen in deze uitvoerende cognitieve functies kunnen mensen minder zelfstandig dagelijkse dingen doen. Daarom is het nodig om in te zetten op het compenseren voor cognitieve problemen.
CAT is een haalbare en effectieve interventie voor het verbeteren van zelfredzaamheid, dagelijks functioneren, en sociaal, beroepsmatig en interpersoonlijk functioneren bij volwassenen met EPA in de langdurige geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Dit heeft Nederlands pilotonderzoek en effectonderzoek laten zien. Een daaropvolgende Nederlandse implementatiestudie gaf aanbevelingen voor de inzet van CAT in de praktijk. Eveneens is hieruit de CAT-monitor ontwikkeld, een instrument dat de implementatie van CAT ondersteunt.
Dr. Lisette van der Meer
E-mail: l.van.der.meer@rug.nl