Zelfredzaamheid, Eigen Regie, Levenskwaliteit en Functionaliteit (ZELF)
Gepubliceerd op: 01-09-2026
Laatst bijgewerkt op: 01-09-2026
ZELF ondersteunt zorgteams in de implementatie van het gedachtegoed reablement. Het leert zorgprofessionals hoe zij ouderen kunnen stimuleren om bijvoorbeeld weer zelf kleding klaar te leggen of weer zelf te kunnen schilderen.
Over de erkenning
Deze interventie is door de erkenningscommissie beoordeeld als: Eerste aanwijzingen voor effectiviteit
Erkenning is mogelijk op de volgende niveaus:
- Goed beschreven (Pilot ouderenzorg)
- Goed onderbouwd
- Effectief volgens eerste aanwijzingen
- Effectief volgens goede aanwijzingen
- Effectief volgens sterke aanwijzingen
Type interventie
Methode
Datum van erkenning
02-06-2026
Erkend door
Erkenningscommissie Langdurende ouderenzorg (Vilans)
ZELF is een mooie, nuttige interventie met bijbehorende materialen voor de thuissituatie en voor het verpleeghuis. ZELF leert zorgprofessionals hoe zij zelfredzaamheid onder ouderen kunnen stimuleren en hoe hun eigen gedrag daar invloed op heeft. Gedragsverandering is vaak een uitdaging, maar de training voor zorgprofessionals zit goed in elkaar en is goed onderbouwd. De erkenning Eerste aanwijzingen effectiviteit geldt alleen voor de verpleeghuissetting. Voor die setting zijn in gerandomiseerd onderzoek met 28 afdelingen enige positieve effecten gevonden. Voor de setting thuiszorg geldt de erkenning Goed onderbouwd.
ZELF leert zorgprofessionals hoe zij ouderen kunnen stimuleren tot actief functioneren en meer zelfredzaamheid. Het gaat dan om meer zelfredzaamheid in dagelijkse en betekenisvolle activiteiten. Denk onder andere aan het bovenlichaam zelf wassen, zelf kleding kunnen klaarleggen, of zelf weer kunnen schilderen. In de interventie staat de toepassing van reablement centraal.
De doelgroep zijn ouderen met een zorgvraag in het verpleeghuis of de wijk. In het ZELF-programma worden zorgprofessionals niveau 1-6 geschoold. Het gaat om professionals die in de langdurige zorg betrokken zijn bij de dagelijkse zorg en begeleiding van ouderen. Denk hierbij aan: zorgassistenten, helpenden, verzorgenden (IG) en verpleegkundigen (mbo/hbo).
ZELF verandert niet alleen wat zorgprofessionals doen, maar ook hoe zij naar cliënten kijken en hoe zij handelen. Van overnemen naar stimuleren van wat nog wél mogelijk is. De interventie vraagt dan ook om interdisciplinair samenwerken en organisatiebrede steun.
ZELF combineert 4 elementen:
- organisatiebeleid dat zelfredzaamheid centraal stelt;
- een fysieke en sociale omgeving die actief functioneren ondersteunt;
- stellen van doelen;
- praktijkgerichte coaching.
Deze elementen komen terug in een scholing. Teams leren via interactieve werkvormen, motiverende gespreksvoering, modelling, feedback en oefensessies met een acteur. Praktijkopdrachten, reflectie en actieplannen stimuleren toepassing van reablement in dagelijkse zorg, betekenisvolle activiteiten en sociale participatie.
Aanmelden voor ZELF kan via de contactgegevens van Zuyd Hogeschool.
Voor uitgebreide informatie download je de interventiebeschrijving.
ZELF maakt gebruik van diverse ondersteunende materialen, zoals PowerPointpresentaties en video's. Daarnaast ontvangen zorgprofessionals een werkmap met daarin opdrachten, formulieren, observatietools en meetinstrumenten die directe toepassing in de dagelijkse zorgpraktijk ondersteunen.
Zelfstandigheid en eigen regie zijn belangrijk voor het welzijn en de kwaliteit van leven van ouderen. Ouderen worden vaak minder actief en laten taken overnemen. Hierdoor verliezen zij zelfstandigheid en gaan zij sneller achteruit in functioneren en gezondheid. Tegelijkertijd wordt de noodzaak voor reablement groter. Dit komt door vergrijzing, een toenemende zorgvraag en personeelstekorten. Reablement vraagt daarnaast om een cultuurverandering. Er is een nieuwe manier van werken nodig die in de zorg nog niet vanzelfsprekend is.
Het ZELF-programma is ontwikkeld en getest in verschillende teams in verpleeghuizen en thuiszorg. Daarna is de interventie doorontwikkeld en verbeterd.
Eerste aanwijzingen effectiviteit
De erkenning Eerste aanwijzingen effectiviteit geldt alleen voor de inzet in verpleeghuizen. Voor die setting zijn in onderzoek met 28 afdelingen namelijk enige positieve effecten gevonden. Ondanks uitdagingen zoals tijdsdruk en personeelstekorten. Denk bij effecten aan verbetering van het stimulerende gedrag van zorgteams. Ook was er sprake van mogelijke vertraging van achteruitgang in functioneren van bewoners.
Goed onderbouwd
Voor de setting thuiszorg geldt de erkenning Goed onderbouwd.
Academische Werkplaats Ouderenzorg Limburg (AWO-L)
E-mail: ouderenzorg@maastrichtuniversity.nl
Telefoon: 031 - 433 881 570